13 Şubat Güncel Vergi Mevzuatı

Şahıslar Ve Şirketler Açısından Krizi Fırsata Çevirmek: Tapu Harcı Denetimleri Bir “Vergi Kalkanı” Olabilir Mi?

MHR & Partners Akademi - YMM Yüksel ŞARLAKKAYA

Gayrimenkul piyasasında sıkça başvurulan “tapu değerinin düşük gösterilmesi” yöntemi, Maliye Bakanlığı’nın gelişen denetim mekanizmaları sayesinde artık sürdürülemez hale gelmiştir. Mükellefler, vergi dairelerinden gelen “İzaha Davet” yazılarıyla veya “Cezalı Tarhiyatlarla” yüzleşmektedir.

Çoğu mükellef ve şirket bu durumu yalnızca ‘ödenecek bir ceza’ olarak algılasa da; gayrimenkulünü 5 yıl dolmadan elden çıkarmayı planlayanlar için bu süreç, şahıslarda %40’a varan, şirketlerde ise %25 olan vergi yükünden sadece %2 maliyetle kurtulmanın altın anahtarı olabilir. Bu makalede; tapu harcı matrahının düzeltilmesinin hukuki zeminini, VUK hükümlerinin mükellefe sağladığı güvenceyi ve %2 maliyetle krizin nasıl fırsata çevrileceğini ele alacağız.

1.MATEMATİKSEL GERÇEK: %2 ÖDE, %40’TAN KURTUL
Gayrimenkullerin 5 yıl içinde elden çıkarılmasından doğan kazançlar “Değer Artış Kazancı” (GVK Mükerrer Md. 80) olarak vergilendirilir. Bu verginin oranı, artan oranlı tarife nedeniyle %15’ten başlayıp %40’a kadar çıkmaktadır.

Oysa tapu harcının oranı, alıcı ve satıcı için ayrı ayrı %2’dir.

Eğer geçmişte alım bedelini düşük gösterdiyseniz, satış yaptığınızda kağıt üzerindeki kârınız fiktif olarak şişecek ve %40 vergi dilimine gireceksiniz. Ancak, geçmişe dönük bir düzeltme ile eksik harcı (%2) ödeyerek, maliyet bedelinizi yükseltebilir ve %40’lık vergi yükünü sıfırlayabilirsiniz. Basitçe: Devlet size, “Bana %2 harç öde, ben de senin %40 vergi riskini sileyim” demektedir.

2. HUKUKİ DAYANAKLAR VE İDARENİN YAKLAŞIMI
İdare açısından, “Eksik tapu harcını alırım ancak bu sonradan beyan ettiğin değeri, satış kârını hesaplarken maliyet olarak kabul etmem” diyebilme potansiyeli mevcuttur. Ancak Vergi Usul Kanunu’nun temel ilkeleri ve yargı kararları, mükellefin elini güçlendirecektir.

A-Vergi İncelemesinin Amacı (VUK Madde 134)
VUK’un 134. maddesi açıkça; “Vergi incelemesinden maksat, ödenmesi gereken vergilerin doğruluğunu araştırmaktır” hükmünü amirdir. Kanun koyucu burada incelemenin amacını “vergi toplamak” olarak değil, “doğruluğu sağlamak” olarak belirlemiştir. Doğruluk, objektif bir kavramdır. Eğer idare bir inceleme veya izaha davet sonucunda “Bu gayrimenkulün gerçek alış değeri 1 Milyon TL değil, 5 Milyon TL’dir” sonucuna ulaşıyorsa; bu “doğru”, sadece harç alırken değil, maliyet hesaplarken de geçerli olmalıdır. Devletin bulduğu “doğru”, işine gelince geçerli, işine gelmeyince geçersiz sayılamaz.

B-Gerçek Mahiyet Esası (VUK Madde 3)
Vergilendirmede olayın “gerçek mahiyeti” esastır. Şekli beyanlar gerçeği yansıtmıyorsa ve gerçek sonradan ortaya çıkmışsa (düzeltme beyanı ve ilave tarhiyat), vergilendirme bu yeni ve gerçek değer üzerinden yapılmalıdır.

C-İdarenin Bütünlüğü İlkesi (Anayasa Madde 123)
Devlet idaresi bir bütündür. İdarenin “Harçlar Servisi’nin varlığını resmen kabul edip harcını tahsil ettiği bir bedeli, aynı idarenin “Gelir Servisi” yok sayamaz. Bu durum hukuki güvenlik ilkesine aykırıdır.

3.ÖRNEK SENARYO İLE ANALİZ
2023 yılında alınan ve 2025 yılında satılması planlanan bir gayrimenkulü ele alalım.

Beyan Edilen Alış Değeri: 1.000.000 TL
Gerçek Alış Değeri: 5.000.000 TL
Tahmini Satış Değeri: 8.000.000 TL

*SENARYO A: Düzeltme Yapılmazsa (Kabus Senaryosu)

Alış: 1.000.000 TL / Satış: 8.000.000 TL ( Yİ – ÜFE oranlarında artırılma düzetmesi ihmal edilmiştir.)
Vergi Matrahı (Kâr): 7.000.000 TL

Ödenecek Gelir Vergisi (~%40): ~2.500.000 TL

*SENARYO B: İzaha Davet / Pişmanlık ile Düzeltme (Fırsat Senaryosu)
Mükellef, satıcı sıfatıyla kendi payına düşen eksik harcı tamamlar.
Eksik Beyan Farkı: 6.000.000 TL (Alış Bedelinin Yİ – ÜFE oranlarında artırılması dikkate alındığında)

Ödenecek Harç (%2) + Tahmini Faiz/Zam ile haksız bir vergi maliyetinden kurtulunmuş olacaktır.

Sonuç: Mükellef %2 tapu harcı ödeyerek, maliyet bedelini 6.000.000 TL’ye yükseltir. Satış kârı düşer ve ödenecek gelir vergisi azalır.

 

4. ŞİRKETLER İÇİN GİZLİ HAZİNE: “ENFLASYON DÜZELTMESİ” VE “AMORTİSMAN” ETKİSİ
Makalemizin buraya kadar olan kısmı bireysel yatırımcılar (Gelir Vergisi) odaklıydı. Ancak Kurumlar Vergisi mükellefi olan şirketler için tapu harcı düzeltmesi, tek seferlik bir kazançtan öte, yıllara yayılan bir “Vergi Kalkanı” yaratmaktadır.

Şirket aktifinde “düşük bedelle” kayıtlı bir gayrimenkulün maliyetinin, pişmanlıkla veya izahat sonucu gerçeğe yükseltilmesi, şirkete 3 koldan nakit avantajı sağlar:

A-Satış Kârının Azalması (Kurumlar Vergisi Avantajı)
Şirketler gayrimenkulü sattığında; (Satış Fiyatı- Net Defter Değeri) üzerinden %25 Kurumlar Vergisi öderler. Maliyet bedelinin (Tapu Harcı düzeltmesiyle) yükseltilmesi, aradaki kâr marjını daraltır. Şirket, %2 harç maliyetine katlanarak, %25’lik Kurumlar Vergisi yükünden kurtulur.

B-Amortisman Giderinin Artması
Maliyet bedeli artan gayrimenkulün ayrılacak amortisman tutarı da artar. Örnek: Kayıtlarda 1 Milyon TL görünen bir bina için yıllık %2’den 20.000 TL gider yazılabilirken; değeri gerçek rakamı olan 10 Milyon TL’ye güncellendiğinde yıllık 200.000 TL gider yazılabilir. Bu da her yıl daha az vergi ödemek demektir.

C-Asıl Bomba: “Enflasyon Düzeltmesi” Etkisi
Bilindiği üzere VUK Mükerrer 298. madde uyarınca şirketler artık Enflasyon Muhasebesi uygulamaktadır. Enflasyon düzeltmesinde, varlıkların “satın alma gücü” günümüze taşınır.

Eğer şirketinizin gayrimenkulü kayıtlarda “eksik bedelle” duruyorsa, enflasyon düzeltmesi bu düşük rakam üzerinden yapılır ve etkisi cılız kalır. Ancak tapu harcı düzeltmesiyle bu rakamın  enflasyon düzeltmesi katsayıları bu yüksek rakama uygulanır. Sonuçta aktif değeriniz devasa boyutlarda artar ve bu artış, satış anında maliyet olarak dikkate alınacağı için ödenecek vergiyi neredeyse sıfırlayabilir.

Şirketler İçin Özet Strateji:

Geçmişte değeri düşük gösterilmiş bir gayrimenkul, şirket bilançosunda “uyuyan bir bomba” gibidir. Bunu izaha davet veya pişmanlıkla düzeltmek; sadece bir harç ödemesi değil, Enflasyon Muhasebesi yoluyla şirketin özkaynaklarını ve gider yapısını güçlendiren stratejik bir finansal hamledir.

Hizmetlerimizi Keşfedin

Yurt Dışında
Şirket Kurmak

Almanya, İngiltere, Hollanda,
Belçika'da şirketiniz olsun

Keşfet

Online Yurt Dışı
Yatırım Danışmanı

Küresel pazarların fırsatlarını
uzmanından öğrenin!

Keşfet

KDV İade
Hizmeti

10 yılda 200'den fazla müşteri ve
1000'den fazla iade raporu

Keşfet

Tam Tasdik
Denetimi

Tam tasdik denetimden daha ötesi
Risk odaklı vergi planlaması

Keşfet

Online Vergi
Danışmanı

Uzmanımız bir tık ilerinizde!
Vergisel avantajları keşfedin!

Keşfet

5. TEKNİK BOYUT: MUHASEBE KAYITLARI VE “GRİ ALANLAR”
İzaha davet veya pişmanlık beyanı sonrası ödenen ilave tapu harçlarının muhasebeleştirilmesi, YMM ve Mali Müşavirler arasında farklı teknik yorumlara açık hassas bir konudur. Ancak uygulamanın ana omurgasını oluşturan “Hesap Planı” ve “Tartışmalı Hususlar” şu şekilde özetlenebilir:

A-Kayıt Hangi Hesapta İzlenmeli? (Net Olan Kısım)
VUK Madde 270 uyarınca; gayrimenkullerin iktisabı sırasında ödenen tapu harçlarını maliyet bedeline eklemek veya doğrudan gider yazmak mükellefin tercihine bırakılmıştır.

Ancak konumuz “Gayrimenkul Satış Kazancını (veya Değer Artışını) Yönetmek” olduğu için; stratejik olan hamle, ödenen bu sonradan tahakkuk eden harçların doğrudan maliyete eklenmesidir.

Bu kapsamda, ödenen ilave tapu harcı (gecikme faizi/pişmanlık zammı hariç), ilgili duran varlık hesabının borcuna kaydedilmelidir:

  • Bina ise: 252 BİNALAR
  • Arsa/Arazi ise: 250 ARAZİ VE ARSALAR

Ödenen tutar bu hesapların borcuna işlenerek gayrimenkulün defter değeri (maliyeti) yasal yollarla yükseltilmiş olur. Böylece hem satış anında maliyet yüksek çıkar hem de enflasyon düzeltmesi bu artırılmış tutar üzerinden yapılır. (Not: Ödenen Pişmanlık Zammı veya Gecikme Faizleri ise maliyete eklenmez, doğrudan “689-KKEG” hesabına alınmalıdır.)

B-Tartışmaya Açık Hususlar (Gri Alanlar)
İlave harcın ve beyan edilen ve cezaya konu olan ilave tutarın “252-Binalar” hesabına işlenmesi genel kabul görse de, vergi hukukunda şu hususlar tartışmaya ve farklı uzman görüşlerine açıktır:

*Gider/Maliyet Tercihi Hakkı: İlk iktisap sırasında harcı gider yazmayı seçen bir firma, sonradan ödediği farkı maliyete atabilir mi? (Genel görüş; VUK Md. 3 gereği maliyetin gerçek değerine ulaşması için maliyete atılabileceği yönündedir.)

*Dönemsellik İlkesi: 2020 yılında alınan bir bina için 2025 yılında ödenen harç, 2025’in maliyetine mi eklenir, yoksa 2020 yılına dönük düzeltme mi gerektirir? (Uygulamada pratik yol, ödemenin yapıldığı tarihte aktifleştirilmesidir. Ancak akademik olarak geçmiş yıl düzeltmesi savunan görüşler de mevcuttur.)

*Amortisman Ayırma Süreci: Maliyete sonradan eklenen bu tutarın itfası noktasında; amortisman süresinin baştan mı başlayacağı yoksa kalan süreye mi yayılacağı hususu önem arz etmektedir. Ancak amortisman ayırmanın ‘seçimlik bir hak’ olması ve ‘dönemsellik ilkesi’ gereği, geçmiş yıllara isabet eden amortisman tutarlarının sonradan giderleştirilmesinin mümkün olmadığı kanaatindeyiz.

Özetle:

Muhasebe kaydında ödenen harcın varlık hesabına (250/252) eklenmesi şirketin vergi planlaması açısından en güvenli ve en avantajlı yoldur. Diğer teknik detaylar ise konunun uzmanı YMM ile birlikte, şirketin risk algısına göre kararlaştırılmalıdır.

6. SONUÇ VE ÖNERİ

Vergi dairesinden gelen “İzaha Davet” yazısı veya mükellefin pişmanlıkla beyanname vermesi; VUK 134. maddedeki “ödenmesi gereken verginin doğruluğunu sağlama” amacına hizmet eder.

Bu süreçte mükellefler;

  • Sadece kendi paylarına düşen %2 harç maliyetine katlanarak,
  • Gayrimenkulün maliyet bedelini “gerçek” seviyesine çekmeli,
  • İdarenin olası direncine karşı, VUK 3 ve VUK 134 maddelerinin kendilerine sağladığı hukuki korumaya güvenerek hareket etmelidir.

Unutmayın; vergi incelemesinin amacı mükellefi cezalandırmak değil, vergisel doğruluğu sağlamaktır. Gerçeğe dönmek, bu doğruluğu lehinize kullanmanın en etkili yoludur.

KAYNAKÇA

Mevzuat:
213 Sayılı Vergi Usul Kanunu (VUK)
193 Sayılı Gelir Vergisi Kanunu (GVK)
5520 Sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu (KVK)
492 Sayılı Harçlar Kanunu
T.C. Anayasası Madde 123 (İdarenin Bütünlüğü İlkesi)

Tebliğ ve Genelgeler:
Gelir Vergisi Genel Tebliği (Seri No: 294)
Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğleri

İlginizi çekebilecek diğer içerikler:

E-BÜLTEN

Yurt dışı yatırım ve vergi konulu içeriklerimizden haberdar olmak için kaydolun!



Bizi takip edin, yeni yazılarımızdan haberdar olun!
Linkedin-in Twitter Instagram
Tags: